ΤΟΠΟΣ & ΜΝΗΜΗ - 13 Ιουνίου 1941, η πρώτη αντιστασιακή πράξη στην κατεχόμενη Λάρισα
Η πρώτη αντιστασιακή πράξη στη Λάρισα έλαβε χώρα κατά την είσοδο των ιταλικών στρατευμάτων στην πόλη από τα Τρίκαλα, όταν μαθήτριες του Γυμνασίου Θηλέων, με επικεφαλής τη Γόνη Κυρλή, άρχισαν να τραγουδούν το «Κορόιδο Μουσολίνι», περιπαίζοντας τους Ιταλούς στρατιώτες. Γι΄αυτό το γεγονός έχει αναφερθεί σε βιβλία του ο Δαμιανός Βουλγαράκης και σε δημοσιεύματά του ο Νικόλαος Παπαθεοδώρου.
Πραγματικά άρχισαν τα μαθήματα των σχολείων την 10η Ιουνίου 1941. Οι μαθήτριες του γυμνασίου θηλέων Λαρίσης πρώτες μέσα στο σχολείο τους εκδηλώθηκαν κατά του στρατού κατοχής, με αποτέλεσμα η Αντιπροσωπεία της Ιταλίας για την Ελλάδα να στείλει στο Υπουργείο Παιδείας, την 4 Ιουλίου, το υπ' αριθμ. 664)4.7.41 σημείωμα και να διωχθούν στη Μακεδονία ο Γυμνασιάρχης και οι καθηγητές του Γυνμνασίου Θηλέων Λαρίσης.
Το υπουργείο Παιδείας την 23 Ιουλίου στέλνει την υπ' αριθμ. 4677) Εγκύκλιο στους Επιθεωρητές των σχολείων. Ενας Επιθεωρητής Μέσης Εκπαιδεύσεως στον Πειραιά, ο Κ. Γεωργούλης, την 30 Ιουλίου 1941 κοινοποιών την παρακάτω υπ' αριθμ. 4677)23.7.41 διαταγήν στα γυμνάσια της περιφερείας του ζητεί να γίνουν από 1 Σεπτεμβρίου ομιλίες στους μαθητές, να διαφωτισθούν οι γονείς και οι κηδεμόνες των μαθητών και όλοι οι εκπαιδευτικοί να λάβουν γνώσι «των εις τον Σύλλογον του εν Λαρίση Γυμνασίου Θηλέων επιβληθεισών κυρώσεων.»
Γενικά Αρχεία του Κράτους Ν. Λάρισας
Η Υπουργική διαταγή ετόνιζε: «Ουδενός αναμφισβητήτως την προσοχήν διαφεύγει, ότι η ποι ρούσα περίστασις απαιτεί την παραδειγματικήν παρά πάντων των Ελλήνων υπακοήν εις τας διαταγάς της Κυβερνήσεως ως και την προσήλω σιν αυτών εις τα έργα των. Πάσα παρέκκλισις εκ των διακηρυχθεισών κατ' επανάληψιν παρά της Εθνικής Κυβερνήσεως αρχών θα απετέλει ένα κληματικήν πράξιν στρεφομένην κατά της πατρίδος μας.
Ο εκπαιδευτικός κόσμος, όστις αποτελεί την μεγαλυτέραν ισχυράν πνευματικήν τάξιν του Ελληνικού λαού, εις την οποίαν η τρίς, έχει εμπιστευθεί την διαπαιδαγώγησιν των Ελληνοπαίδων, καλείται να αποδειχθεί δια πολλοστήν ήδη φοράν αντάξιος των προσδοκιών της. Εις την μαθητιώσαν νεολαίαν οφείλει δια καταλλήλων ομιλιών αναπτυσ σομένων εκάστοτε προς τους γονείς και κηδεμόνες να εμφυσήσει το πνεύμα της Ελληνικής αξιοπρεπείας, ευγενείας και σεβασμού απέναντι των στρατευμάτων Κατοχής και των ηγητόρων αυτών.
Το εν Λαρίση δημιουργηθέν επεισόδιον εξ αφορμής γελοίας και αν νοήτου εκδηλώσεως μαθητριών τινων του Γυμνασίου Θηλέων της πόλε ως ταύτης πρέπει να κατανοηθεί παρά πάντων ανεξαιρέτως ότι δέον να αποτελέσει μοναδικήν μωράν εκδήλωσιν νεανικής επιπολαιότητος, διότι επαναλαμβανόμενον θα επισύρει την άνευ προηγουμένου εκ μέρους ημών παραδειγματικήν τιμωρίαν ΜΑΘΗΤΩΝ, ΓΟΝΕΩΝ, ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ και ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΩΝ αυτών.
Κοινοποιών εν μεταφράσει αντίγραφον του υπ' αριθμ. 666)4.7. 41 Σημειώματος της Β΄ Αντιπροσωπείας της Ιταλίας δια την Ελλάδα. Εντέλλομαι:
2) Της παρούσης θα λάβητε γνώσιν άπαντες οι καθηγηταί και δι δάσκαλοι.
3) Δέον προς τούτοις ιδιαιτέρως να τονισθώσιν αι ζημίαι και αι μειώσεις ας υφίσταται η Πατρίς μας εκ παρομοίων ανοήτων και ασυμφό ρων προς την σημερινήν κρατούσαν κατάστασιν εκδηλώσεων».
Με διαταγή του Διοικητή, αμέσως όλη η δύναμη των κατακτητών θα σταματήσει. Ο ίδιος ο Διοικητής με καραμπινιέρους εισέρχεται στο Γυμνάσιο. Ο Γυμνασιάρχης Νίκολης, με καθηγητές, συλλαμβάνονται και με χειροπέδες οδηγούνται στη φυλακή. Στις ανακρίσεις που θα επακολουθήσουν την επομένη, καμιά δεν θα καταδόσει την Γόνη Κυρλή, που πρωτοστάτησε. Είναι μια λεβέντικη τάξη. Ετσι η Γόνη, θα έχει την ιδιαίτερη ικανοποίηση να ομολογήσει μόνη της και να αναλάβει επάνω της όλη την ευθύνη της αντιστασιακής αυτής εκδήλωσης.
Η κατάθεση και η ομολογία της, συγκλόνισε κι αυτούς τους και τακτητές. Αγέρωχη, γεμάτη θάρρος η Γόνη Κυρλή, θα σταθεί μπροστά στην ανακριτική επιτροπή, με επικεφαλής τον διοικητή Guerieri.
Φορά την μαύρη σχολική ποδιά, με καλοσιδερωμένο το κατάλευκο γιακαδάκι και καλοχτενισμένα τα ολόχρυσα μακρυά μαλλιά της. Είναι ένας σωστός ξανθός Αγγελος! Οι Ιταλοί στην εμφάνισή της με νουν άναυδοι μπροστά σ' αυτή την ομορφιά. Σε μια στιγμή ο Διοικητής στρεφόμενος στο διπλανό αξιωματικό λέει γεμάτος θαυμασμό «Dio mio, que bella virgina» (Θεέ μου, τι ωραία κοπέλλα)! Στην ερώτηση που θα επακολουθήσει μέσω διερμηνέως «Εσύ Γόνη Κυρλή, τραγούδησες εναντίον μας;» η απάντηση θα πέσει με δύναμη κεραυνού. «Και βέβαια τραγούδησα». Η ομολογία, το ύφος και ο τόνος της φωνής της, κάνει τους Ιταλούς να τα χάσουν. Περιμένουν ν' ακούσουν τη δικαιολογία πως δεν τους είδε και πως τραγουδούσε το τραγούδι της «χωριατοπούλας» που είχε την ίδια μελωδία. Συζητούν μεταξύ τους ανήσυχα. Είναι καταφανές πως δεν θέλουν ν' αρχίσουν εκτελώντας μια ανήλικη κοπέλλα και προσπαθούν με τη δεύτερη ερώτηση να ελαφρύνουν τη θέση της. «Μήπως δεν μας είδες και από συνήθεια τραγούδησες;». Η απάντηση και πάλι θα τους κεραυνοβολήσει: «Σας είδα και σας τραγούδησα». Η μεταξύ των Ιταλών συζήτηση συνεχίζεται με μεγαλύτερη ανησυχία. «Πες μας ποιές άλλες τραγουδήσανε εναντίον μας, θα ελαφρύνεις τη θέση σου».
«Δεν ξεύρω καμία και δεν ευθύνεται καμία. Είμαι η μόνη υπεύθυνη για ό,τι έγινε. Εγώ τραγούδησα πρώτη κι εγώ έδωσα το σύνθημα παρασύροντας τις συμμαθήτριές μου. Ούτε οι σεβαστοί, Γυμνασιάρχης και καθηγητές μου ευθύνονται. Αναλαμβάνω όλη την ευθύνη επάνω μου»
Μα επιτέλους, δεν φοβάσαι; φωνάζει ο Διοικητής και εξηγεί ο διερμηνέας: «Δεν φοβάσαι; μ΄ αυτά που ομολογείς, θα εκτελεστείς, θα πεθάνεις».
«Δεν φοβάμαι», απαντά η Γόνη. Είμαι Ελληνίδα και είμαι υπερήφανη να πεθάνω για την Ελλάδα».
Τις επόμενες μέρες, οι Ιταλοί πάντα συγκινημένοι από το θάρρος και την ομολογία της νεαρής μαθήτριας, αποφασίζουν μετά από συνοπτικές διαδικασίες, να κλείσουν το θέμα των μαθητριών, χωρίς να επιβληθεί καμιά τιμωρία.
Για τη Γόνη όμως, δεν είχε κλείσει το θέμα, εφ' όσον οι καθηγητές της εξακολουθούν να βρίσκονται φυλακισμένοι και μάλιστα εξ αιτίας της. Με θάρρος παρουσιάζεται στο στρατηγό της Μεραρχίας «Φορλί» και ζητά να συλλάβουν την ίδια και να ελευθερώσουν τους καθηγητές της. Ο Στρατηγός στον οποίο είναι γνωστή η ομολογία της Γόνης κι έχει κι ο ίδιος συγκινηθεί απ' αυτή, χαίρεται που την γνωρίζει από κοντά και συγκινείται περσσότερο ακούγοντάς την να ζητά από τον ίδιο τη συλληψή της. Υπόσχεται να μιλήσει με τον Διοικητή των καραμπινιέρων και να δώσουν από κοινού ενα καλό τέλος στην υπόθεση. Τη στιγμή που η Γόνη ευχαριστώντας τον, κάνει να φύγει, ο στρατηγός σηκώνεται από την θέση του και την χαιρετά σφίγγοντάς της το χέρι.
Στη συνέχεια, θα κρατήσει το λόγο του στη Γόνη και οι καθηγητές θα ελευθερωθούν. Το θέμα θα κλείσει με μια προσωρινή μετάθεση.
Στο ενδιάμεσο όμως διάστημα, η Γόνη Κυρλή έχει λάβει απο την Ελληνική δικαιοσύνη «Κλητήριο Θέσπισμα» με το οποίο καλείται να δικασθεί ως υπαίτια (το καταχωρούμε στην αρχή της αφήγησης).
Συγχρόνως με την Γόνη, καλούνται να δικασθούν και άλλες συμμαθήτριές της.
Κι ενώ οι μέρες περνούν με την αναμονή της δίκης, γίνεται γνωστή η ενέργεια της Ελληνικής Δικαιοσύνης στον Ιταλό Διοικητή Guerieri, ο οποίος έξω φρενών, πηγαίνοντας στον Εισαγγελέα θα πεί: «Εμείς οι κατακτητές δεν καταδικάσαμε αυτό το πατριωτικό γεγονός, εμείς οι κατακτητές υποκληθήκαμε ιδιαίτερα σ' αυτή την κοπέλλα, που με τη στάση της και την ομολογία της είδαμε να ξαναγεννιώνται καινούργιες Σουλιώτισες και καινούργιες Σπαρτιάτισες. Δεν ανακρίναμε και δεν ενοχλήσαμε τους γονείς της, που πρέπει να είσθε υπερήφανοι με το να έχει η Ελλάδα γονείς που γαλουχούν μ' αυτό τον τρόπο τα παιδιά τους. Κι εσείς τώρα θα δικάσετε; λυπούμεθα, και μας εκπλήσσει η στάση σας»
Ύστερα απ' αυτό θ' αποσυρθεί η δικογραφία και η υπόθεση θα κλείσει με τον επίλογο:
Σε λίγες μέρες ο ίδιος ο Ιταλός Διοικητής θα κτυπά την πόρτα του σπιτιού του Στέφανου Κυρλή ζητώντας να γνωρίσει από κοντά, να συγχαρεί και να σφίξει το χέρι αυτών των μεγάλων Γονιών.[1]
Όπως πληροφορούμαστε σχετικά από το βιβλίο ποινών της Β’ Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Λάρισας (1931-1950), επιβλήθηκε οκταήμερη αποβολή σε 25 μαθήτριες του Α’ Γυμνασίου Θηλέων λόγω αυτού του γεγονότος. Η πράξη αντίστασης των μαθητριών χαρακτηρίστηκε ως θλιβερό επεισόδιο και δυσαρέστησε τις ιταλικές δυνάμεις κατοχής
"Η πράξη αυτή της Γόνης Κυρλή διαδόθηκε αμέσως στην πόλη", αναφέρει σε δημοαίευμα του ο κ. Νικ. Παπαθεοδώρου: "Στην γειτονιά μας την θεωρούσαν ηρωίδα και την επαινούσαν. Στη συνέχεια όμως και μετά την συνθηκολόγηση του Μπαντόλιο με τους συμμάχους, οι Ιταλικές αρχές παραμερίσθηκαν και ανέλαβαν την απόλυτη εξουσία οι Γερμανοί. Και ενώ όλες οι κατοικίες στην περιοχή, επιτάχθηκαν και οι ιδιοκτήτες εκδιώχθηκαν, με την μεσολάβηση της Γόνης από την δική τους κατοικία επιτάχθηκε ένα μέρος. Με την ρύθμιση αυτή όμως βρέθηκε να συγκατοικούν η οικογένεια Κυρλή με διάφορους Γερμανούς στρατιωτικούς. Η γειτονιά έβλεπε τα κορίτσια της οικογένειας να συναναστρέφονται και να χαριεντίζονται με Γερμανούς, να διοργανώνονται γλέντια στο σπίτι τους, και οδυνηρές κακεντρέχειες και αδιανόητες πληροφορίες κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα για την εθνική και ηθική υπόστασή τους. Όμως η οικογένεια Κυρλή, χωρίς να γνωρίζει κανένας γείτονας, συνεργαζόταν συγχρόνως και με τις αντιστασιακές οργανώσεις, στις οποίες μετέδιδε πολύτιμες πληροφορίες, αφού είχε καταφέρει να διεισδύσει βαθειά μέσα στις γερμανικές διοικητικές υπηρεσίες. Όπως αποκαλύφθηκε μετά την κατοχή, όταν πλέον όχι μόνον αποκαταστάθηκε το όνομά της, αλλά ανακηρύχθηκε και μεγάλη ευεργέτιδα της Λάρισας, από τον σημαντικό αριθμό ατόμων που διέσωσε από τα ιταλικά και γερμανικά αποσπάσματα.[2]
Αυτή ήταν η πρώτη αντιστασιακή πράξη στην κατεχόμενη Λάρισα από μια μαθήτρια Γυμνασίου, τη Γόνη Κυρλή!
Πολ. Μηχανικός Τ.Ε.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] Δαμιανός Αχ. Βουλγαράκης, "Ένας ξανθός άγγελος στην υπηρεσία της Εθνικής Αντίστασης", Ανάτυπο, Λάρισα 1985
[2] "Υβόννη (Γόνη) Κυρλή", του Νικολάου Αθ. Παπαθεοδώρου, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ", στις 4 Ιουλίου 2017.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου