Ρόδακας, ένα φυλακτό στο νεοκλασικό της οδού Μανωλάκη 11

Διερχόμενοι από την οδό Μανωλάκη, στο Νο11, βρίσκουμε το μέγαρο Οικονόμου - Φαληρέα. Ένα από τα αξιόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία του διατηρητέου κτιρίου είναι το μπαλκόνι του 1ου ορόφου, κατασκευασμένο από μονολιθικό μάρμαρο, όπως και τα σμιλευμένα φουρούσια που το στηρίζουν.

Αν σηκώσει κανείς το βλέμμα του, κάτω από το μπαλκόνι θα παρατηρήσει έναν σμιλευμένο Ρόδακα. Ο Ρόδακας (ρόδαξ, ρόδον ή τριαντάφυλλο) [1] είναι ένα πανάρχαιο ηλιακό ελληνικό σύμβολο που διαχρονικά αποτέλεσε φυλακτό, είτε σκαλισμένο στις μετώπες ναών αλλά και σπιτιών, είτε φορεμένο ως κόσμημα από τους ανθρώπους.Νομίζω ότι είναι ο μοναδικός που έχω εντοπίσει σε κάποιο προπολεμικό κτίριο της Λάρισας.

Το νεοκλασικό της οδού Μανωλάκη γνωστό και ως οικία Οικονόμου-Φαληρέα. Προσωπικό αρχείο.

Το οίκημα κτίστηκε το 1888, όπως αναφέρεται σε συμβόλαια μεταβίβασης. Είναι ένα από τα ελάχιστα χαρακτηρισμένα ως διατηρητέα κτίρια της πόλης μας και μάλιστα μοναδικού ενδιαφέροντος, καθώς διασώζονται σπάνια αρχιτεκτονικά στοιχεία της εποχής του, όπως φουρούσια και αετώματα, σφυρήλατα μάρμαρα, ξυλόγλυπτα τζάκια, υπέροχες οροφογραφίες και ασφαλώς οι σιδερένιες αυλόπορτες, καθώς και οι ξύλινες εξώπορτες του κτίριου.

Λάρισα, Γενική άποψις. Η λήψη της φωτογραφίας είναι από το χώρο του παλιού ρολογιού. Με το κίτρινο βέλος σημειώνεται το αρχοντικό Οικονόμου-Φαληρέα. Χρονολογία: τέλης της δεκαετίας του 1930. Φωτογράφος: Νικ. Στουρνάρας (Βόλος)

Το οικόπεδο, όπου στεγάζεται το αρχοντικό, αγοράστηκε το 1888 από τους γιους του Αθανασίου Οικονόμου, Αναστάσιο, Κωνσταντίνο και Νικόλαο. Η οικογένεια Οικονόμου είχε καταγωγή από τα Ιωάννινα, διέμενε στον Αμπελώνα (Καζακλάρ τότε) και τα τρία αδέλφια ήταν εμπειρικοί εργολάβοι οικοδομών, η δραστηριότητα των οποίων επεκτεινόταν και στη Λάρισα. Η κατασκευή του κτιρίου άρχισε στα τέλη του 19ου αιώνα και το 1902 το κτίριο βρισκόταν «εν τω περατούσθαι». Τη σημερινή του μορφή απέκτησε τελικά το 1909 και αμέσως περιήλθε στην κατοχή τού ενός εκ των τριών αδελφών Οικονόμου, του Αναστασίου, η οικογένεια του οποίου το κατοίκησε μέχρι το 1916. Αργότερα το ισόγειο αποτέλεσε την κατοικία της κόρης του Δέσποινας, απόφοιτης του Αρσακείου της Λάρισας, η οποία εν τω μεταξύ είχε παντρευτεί τον αξιωματικό ιππικού Ευάγγελο Φαληρέα, γι’ αυτό και στους περισσότερους Λαρισαίους το κτίριο αυτό είναι γνωστό και σαν αρχοντικό Φαληρέα. Στον όροφο έμενε η άλλη κόρη του Αναστασίου Οικονόμου, η Ευανθία, παντρεμένη με τον μηχανικό Γεώργιο Ράπτη. Φιλοξενούσε μέχρι πριν μερικά χρόνια το μπαρ «Ηριδανός», ενώ σήμερα στεγάζονται σ’ αυτό οι υπηρεσίες του ΟΚΑΝΑ. Χαρακτηρίστηκε, το 1982, διατηρητέο νεότερο μνημείο με την απόφαση ΥΠΠΕ ΔΙΛΑΠ/Γ/1639/62221/29-12-1981 ΦΕΚ 49/Β/10-2-1982 [2]. 

Η ομορφιά και η αρχοντιά του κτιρίου αναδείχθηκε πριν 12 χρόνια περίπου, όταν τον Σεπτέμβριο του 2014, μετά από απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και της αρμόδιας τεχνικής υπηρεσίας το κτίριο αποκαταστάθηκε πλήρως με μελέτη της αρχιτέκτονος μηχανικού Σίλειας Καραμπίνη και του πολιτικού μηχανικού Βασίλη Χουλιάρα. Μετά από την αποκατάστασή του φιλοξενεί στους χώρους του δράσεις του ΟΚΑΝΑ.

Αξίζει τον κόπο να σταθείτε μπροστά στο κτίριο και να το παρατηρήσετε, όπως και τα υπόλοιπα αρχιτεκτονικά στοιχεία του κτιρίου. Αποτελεί ένα πραγματικό στολίδι για την πόλη μας.

Θωμάς Ζ. Κυριάκος

https://astikoi-peripatoi-sti-larissa.blogspot.com/
Πολ. Μηχανικός Τ.Ε.

Μέλος της Φωτοθήκης Λάρισας

thomask.larissa@gmail.com

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Ρόδακας το αρχαιοελληνικό σύμβολο, https://www.logiosermis.net/2014/09/blog-post_951.html

[2] https://diathrhtea.blogspot.com/2019/07/11.html