Περπατώντας στην πόλη οι εικόνες που αντικρίζω τακτικά, τα τελευταία τρία, τέσσερα χρόνια είναι ταμπέλες εργολάβων, απομεινάρια κατεδαφίσεων και νέα, υπερμεγέθη κτίρια, στοιβαγμένα το ένα δίπλα στο άλλο, γκρίζα, αρχιτεκτονικά αδιάφορα. Η ομορφιά, αυτή που είχε πριν από μερικές δεκαετίες η πόλη δυστυχώς χάθηκε, μένοντας οι φωτογραφικές αποτυπώσεις του παρελθόντος να θυμίζουν σε μερικούς «ρομαντικούς», όπως εγώ, μια άλλη Λάρισα. Τη δική μου Λάρισα…
Σε οποιαδήποτε γωνιά του πλανήτη και όπου κατοικεί άνθρωπος υπάρχει τουλάχιστον ένα σημείο αναφοράς το οποίο χαρακτηρίζει ένα συγκεκριμένο τόπο. Τα χαρακτηριστικά σημεία αναφοράς, τα τοπόσημα, είναι συνήθως κάποιο κτίσμα, μια γέφυρα, ένα μνημείο ή ένα αξιοθέατο.
Τα σημεία της πόλης μας που φωτογραφήθηκαν περισσότερο, τα τοπόσημα της, από την απελευθέρωση του 1881 και μετά, ή αποτελούσαν και παλαιότερα σημεία αναφοράς της πόλης ήταν, ο Πηνειός με την οθωμανική γέφυρα και το επιβλητικό τζαμί του Χασάν μπέη,
Η γέφυρα του Πηνειού και στο βάθος το τζαμί του Χασάν Μπέη. Επιστολικό δελτάριο Νο 10 του Στεφ. Στουρνάρα (Βόλος). Χρονολογία: δεκαετία του 1900.
Ο λόφος Ακροπόλεως, με την εκκλησία του Αγίου Αχιλλίου, το ρολόι της πόληςΑεροφωτογραφία του Λόφου Φρουρίου από την πλευρά του Πέρα Μαχαλά. Χρονολογία: αρχές του 1970. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.
και το Μπεζεστένι,
Χρονολογία: αρχές της δεκαετίας του 1980. Από τη συλλογή του κ. Κώστα Σπανού.
ο Υδατόπυργος,
Καρτ ποστάλ Α.Μ. Παναγιωτακόπουλου (Αθήνα). Χρονολογία: αρχές του 1930.
το πάρκο Αλκαζάρ με το ομώνυμο ποδοσφαιρικό γήπεδο και τα τελευταία χρόνια το “Ξίφος”, το μνημείο της εθνικής αντίστασης φιλοτεχνημένο από τον Λαρισαίο γλύπτη Φιλόλαο Τλούπα,
Πάρκο Αλκαζάρ. Έγχρωμη καρτ ποστάλ του Ν. Στουρνάρα, της δεκαετίας του 1960. Εκδόσεων A. Hassid ΑΕ
ο Μύλος του Παππά στα Ταμπάκικα,
Χρονολογία: 1900 με 1910. Από το αρχείο του Nicholson Museum. Φωτογράφος: William J Woodhouse.
η παλιά Δημοτική Αγορά και το γειτονικό Γενί Τζαμί,
Επιστολικό δελτάριο του Μίμη Γεντέκου (ΦΩΤΟ- ΓΕΝ). Χρονολογία: περίπου το 1950.
η Αβερώφειος Γεωργική σχολή, μέσα από τα διηγήματα του Μ. Καραγάτση και του Συνταγματάρχη Λιάπκιν,
Φωτογραφία της περιόδου 1916~1918 του Συριανού Francois Caloutas.
η κεντρική πλατεία με τη Λέσχη Αξιωματικών,
Πανοραμική άποψη της βορειοανατολικής πλευράς της κεντρικής πλατείας. Χρονολογία: δεκαετία 1960. Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.
η πλατεία Ταχυδρομείου με τα νεοκλασικά της σπίτια και την κλινική του Γ. Κατσίγρα,
H βορειοδυτική πλευρά της πλατείας. Στο βάθος βλέπουμε το υπό κατασκευή Δικαστικό Μέγαρο στην κεντρική πλατεία της πόλης. Χρονολογία: 1971 ή 1972. Καρτ ποστάλ εκδόσεων Ι. Ρέκκος & Σια (Θεσσαλονίκη). Αρχείο Φωτοθήκης Λάρισας.
οι δύο σιδηροδρομικοί σταθμοί της, ο “Διεθνής” και ο “Θεσσαλικός”.
Σιδηροδρομικός Σταθμός Λάρισας. Οι Σ.Ε.Κ. (Σιδηρόδρομοι Ελληνικό Κράτους) επεκτείνουν την γραμμή Πειραιά-Αθήνα έως τη Λάρισα το 1910-11. Επιχρωματισμένη καρτ ποστάλ του Στεφ. Στουρνάρα (Βόλος), Νο 270.
Βλέποντας όλες αυτές τις παλιές καρτ ποστάλ και ανασύροντας από την μνήμη μου παιδικές αναμνήσεις της δεκαετίας του ’70 και του ’80 από το παλιό ρολόι, την «Τετάρτη», τα λιγοστά εναπομείναντα κτίρια της κεντρικής πλατείας και της Ταχυδρομείου, τη Δημοτική Αγορά, το Παζάρι, στο χώρο του Αλκαζάρ, αναρωτιέμαι ποιά νέα σημεία αναφοράς έχει αναδείξει η σημερινή Λάρισα εκτός του Α’ Αρχαίου θεάτρου; Ποια καινούργια τοπόσημα έχει προσθέσει στην ταυτότητα της πόλης;
Κατά την ταπεινή μου άποψη η αναδημιουργία ενός παλιού σημείου αναφοράς, όπως του Ρολογιού, στον κορεσμένο χώρο του λόφου Ακροπόλεως και σε διαφορετικό σημείο από τη φυσική του θέση, δεν έχει να προσθέσει κάτι καινούργιο στον ήδη επιβαρυμένο αισθητικά χώρο. Δεν μπορούμε να εναποθέτουμε συνεχώς πάνω του, ανεξέλεγκτα, επιτύμβιες στήλες, ανδριάντες, σιδεριές κ.α. χωρίς μελέτες. Ο Λόφος πρέπει να αντιμετωπιστεί συνολικά ως μνημείο, εξάλλου η ιστορικότητα του χώρου είναι γνωστή σε όλους [1]. Γι΄ αυτό το λόγο πιστεύω ότι πρέπει να δημιουργήσουμε νέα σημεία αναφοράς, για να αναδείξουμε την ταυτότητα της σημερινής Λάρισας, αυτής που θα αφήσουμε στις επόμενες γενιές. Το Αρχαίο Θέατρο ας αποτελέσει τον κινητήριο μοχλό για όλες αυτές τις εξελίξεις.
Η ευτυχής συγκυρία που παρουσιάζεται σήμερα, για την ανάδειξη του μεγαλείου αυτού του ιστορικού μνημείου, με την ολοκλήρωση της διαδικασίας απαλλοτρίωσης 13 ιδιοκτησιών του οικοδομικού τετραγώνου που περικλείεται από τις οδούς Βενιζέλου, Απόλλωνος, Ύδρας και Παπαναστασίου. Επίσης πρέπει να παρθεί άμεσα οριστική απόφαση για την απαλλοτρίωση των ιδιοκτησιών, που είχαν δεσμευθεί το 1989, επί Δημαρχίας Λαμπρούλη, με αφορμή την τότε επικείμενη αποκάλυψη του Θεάτρου και περικλείονται από τις οδούς Βενιζέλου, Παπαφλέσσα, Μητροπολίτου Αρσενίου, Διονυσίου του Φιλοσόφου και η κατεδάφιση τους, για να μπορέσει να «αναπνεύσει» το Θέατρο. Δεν μπορούμε σήμερα να αγνοήσουμε εκείνη την απόφαση αποχαρακτηρίζοντας την περιοχή από κοινόχρηστο χώρο και περιοριορίζοντας το Θέατρο στα στενά όρια των όμορων ιδιοκτησιών.
Σχετικά με το τετράγωνο που βρίσκεται απέναντι από το Θέατρο το 2016 ξεκίνησε η διαδικασία απαλλοτρίωσης των κτισμάτων που βρίσκονται στο χώρο, όταν εκταμιεύτηκε από το “Πράσινο Ταμείο” το ποσό των 6,7 εκατομμυρίων ευρώ για να πληρωθούν οι ιδιοκτήτες τους. Αν και η αρχική πρόταση περιελάμβανε και το επόμενο τετράγωνο, που περικλείεται από τις οδούς Ύδρας, Απόλλωνος, Μανωλάκη, Κύπρου και Παπαναστασίου το οποίο τελικά εξαιρέθηκε για άγνωστους λόγους.
Οι κατεδαφίσεις των κτιρίων απέναντι από το Α΄Αρχαίο Θέατρο, στο οικοδομικό τετράγωνο 867Γ (που περικλείεται από τις οδούς Παπαναστασίου, Βενιζέλου, Απόλλωνος και Ύδρας) ξεκίνησαν επίσημα στα τέλη Μαΐου 2025. Το συγκεκριμένο έργο χαρακτηρίστηκε ως "μια ιστορική παρέμβαση για την πόλη", καθώς η απαλλοτρίωση του συγκεκριμένου τετραγώνου εκκρεμούσε στα σχέδια πόλης ήδη από τη δεκαετία του 1980.
Στόχος του έργου, σύμφωνα με την προκύρηξη του είναι, η πλήρης αποκάλυψη, η αισθητική ενοποίηση και η ανάδειξη του μνημείου του Αρχαίου Θεάτρου, ώστε να συνδεθεί αρμονικά με το σύγχρονο αστικό κέντρο της Λάρισας Σε 1η φάση κατεδαφίστηκαν 6 κτίρια του τετραγώνου 867Γ, ανοίγοντας την ορατότητα προς το μνημείο.
Το έργο προκάλεσε έντονες συζητήσεις στην τοπική κοινωνία. Αρκετοί φορείς και πολίτες εξέφρασαν προβληματισμό για το γεγονός ότι μαζί με τα κοινά κτίρια κατεδαφίστηκαν και ορισμένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα δείγματα της αρχιτεκτονικής της παλιάς Λάρισας, χωρίς να υπάρχει η πρόθεση να γίνει ανασκαφή στο χώρο. Αν αναλογιστεί κανείς ότι η σκηνή του Θεάτρου βρίσκεται στα 3,5~4,0 μέτρα κάτω από την στάθμη της οδού Βενιζέλου σίγουρα θα είχε ενδιαφέρον να ανασκαφεί ο γειτονικός του χώρος στο 867Γ και να μην παραπεμφθεί στις καλένδες...
Οδός Αλ. Παπαναστασίου & Ύδρας. Προσωπικό αρχείο.
Σχετικά με το δεύτερο ζήτημα που προέκυψε το 2021, 32 χρόνια μετά την απόφαση της Δημοτικής Αρχής Λαμπρούλη, δηλαδή η συζήτηση για τον αποχαρακτηρισμό του χώρου ως κοινόχρηστου και την άρση της δήμευσης όλων των ακινήτων που έχουν απομείνει, στο οικοδομικό τετράγωνο που περικλείει το Αρχαίο Θέατρο, μετά από αίτημα ορισμένων ιδιοκτητών, με επίκεντρο την οδό Παπαφλέσσα και την Φιλελλήνων, μας θέτει μπροστά σε μια σημαντική εξέλιξη. Δικαίως οι ιδιοκτήτες διαμαρτύρονται και ακολούθησαν τα νόμιμα ένδικα μέσα γιατί περιμένουν, πάνω από 30 χρόνια τις αποζημιώσεις που δεν ήρθαν ποτέ.
Τα δύο βασικά ζητούμενα είναι, σύμφωνα με την “ανάπτυξη – ανοικοδόμηση” που είχε ο λόφος Ακροπόλεως από τη δεκαετία του 70 έως και μέχρι πριν μια δεκαετία περίπου, πρώτον πως θα διασφαλιστεί η ιστορικότητα της περιοχής και δεύτερον τι είδους ανάπτυξη οικοδομική και εμπορική θα τύχει.
Αυτό που βιώσαμε αρχικά τις προηγούμενες δεκαετίες είναι θεμελιώσεις πάνω στο Λόφο και στο Αρχαίο Θέατρο, γιατί αυτή ήταν η λογική που επικρατούσε και επέτρεπε η τότε νομοθεσία. Μια γενική αδιαφορία για τον ιστορικό της πλούτο. «Ποιος ασχολείται με τα παλιομάρμαρα» και «σιγά να μην βρουν κάτι σημαντικό από κάτω», ήταν οι συνηθισμένες ατάκες της δεκαετίας του 70 και του 80. Ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 όταν έφυγε η Λαχαναγορά ζήσαμε το όραμα της δημιουργίας των νέων «Λαδάδικων» σε αντιστοιχία με της Θεσσαλονίκης, χωρίς όμως συγκεκριμένους όρους. Ζήσαμε και ζούμε την κατάληψη της περιοχής από τραπεζοκαθίσματα και αμφιβόλου αισθητικής πρόχειρες κατασκευές ή ανακαινίσεις καταστημάτων. Ζούμε την ανεξέλεγκτη κυκλοφορία καθ΄όλη τη διάρκεια της ημέρας αυτοκινήτων και μοτοσυκλετών.
Κι όμως ο τεχνητός λόφος Ακροπόλεως κρύβει πολλά στα σωθικά του και δεν μπορούμε να μην τον σεβόμαστε. Να τον παραμελούμε, να ασελγούμε πάνω του υψώνοντας πολυκατοικίες ή κατασκευές με αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά ή υλικά που δεν συνάδουν με την ιστορικότητα του.
Βλέποντας τις πολυκατοικίες που βρίσκονται στην οδό Φιλελλήνων ή τις σιδεριές που τοποθετήθηκαν για βιοκλιματικούς λόγους, την περίοδο 2014-5, που αντί να βοηθήσουν στην μείωση της θερμοκρασίας, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, κατέληξαν υπαίθριοι χώροι στάθμευσης. Και όσον αφορά το αισθητικό κομμάτι, σε ένα τμήμα του ιστορικού κέντρου της πόλης μας, δίπλα στο Α΄Αρχαίο Θέατρο, βλέποντας τις σιδεριές, νιώθω σα να μπήξαμε βίαια υπερμεγέθεις λόγχες στο σώμα του και να καμαρώνουμε γι΄αυτό. Άραγε θέλουμε να επαναληφθεί και στο υπό σχεδιασμό Open Mall, στην άλλη πλευρά της οδού Βενιζέλου, από την οδό Ολύμπου μέχρι την οδό Ερμού;
Νομίζω ότι είναι η κατάλληλη στιγμή, συντονισμένα, να καθοριστεί αρχικά ο Λόφος με το Αρχαίο Θέατρο και στη συνέχεια, κατ΄ επέκταση του Λόφου η ευρύτερη περιοχή της Βενιζέλου [2] έως την Κύπρου [3] με τους ενδιάμεσους συνδετήριους δρόμους, Ολύμπου, Ανδρούτσου, Ερμού, Πανός, Παπαναστασίου, Απόλλωνος, μέχρι την οδό Μανωλάκη και την Κύπρου, ως “ιστορικό κέντρο” [4] λόγω ιδιαίτερων αρχιτεκτονικών και ιστορικών στοιχείων για την πόλη. Να καθοριστούν αυστηρά κριτήρια ως προς τη χρήση γης, την δυνατότητα ή μη ανοικοδόμησης και την αρχιτεκτονική των κτισμάτων, τα υλικά κατασκευής ή ανακαίνισης των κτιρίων, διαμόρφωσης των εξωτερικών χώρων των καταστημάτων εστίασης και κυκλοφορίας των οχημάτων. Διαφορετικά θα χαθεί η τελευταία ευκαιρία της Λάρισας να διατηρήσει όλα εκείνα τα στοιχεία του κεντρικού της τομέα που θα μπορούσαν να αναδείξουν την διαστρωμάτωση της πόλης μέσω του αστικού της πολιτισμού, με αφετηρία το Α΄ Αρχαίο Θέατρο, τα μνημεία και τα παλιά κτίσματα του λόφου Ακροπόλεως και της γειτνιάζουσας περιοχής. Αναλογιστείτε να προκύψει ένα καινούργιο πολυώροφο κτίσμα, είτε στο Λόφο είτε σε κοντινή θέση με το Αρχαίο Θέατρο με γυάλινη πρόσοψη. Ποια θα είναι η θέση του στο περιβάλλοντα χώρο, ποια θα είναι η εικόνα της περιοχής;
Η απόφαση αποδέσμευσης του κοινόχρηστου χώρου που περικλείει το Αρχαίο Θέατρο ανέκυψε το 2020. Πριν από 2~3 χρόνια δέκα ιδιοκτήτες ακινήτων, που βρίσκονται στην ανατολική πλευρά του Θεάτρου, επί της οδού Βενιζέλου και της Φιλελλήνων πέτυχαν δικαστικά την άρση της δήμευσης των ακινήτων τους. Άραγε ο Δήμος Λαρισαίων και το Υπουργείο Πολιτισμού με την Εφορεία Αρχαιοτήτων θα συνδράμουν στην απαλλοτρίωση των δεσμευμένων ακινήτων, για να προχωρήσει η πλήρης ανάδειξη του Θεάτρου σύμφωνα με τον σχεδιασμό του 1989 ή θα παραμείνουν στις "δάφνες" της απαλλοτρίωσης τοι οικοδομικού τετραγώνου 867Γ και στην κατεδάφιση των ακινήτων που βρίσκονται εντός αυτού;
Είναι η στιγμή που η πόλη και οι επίσημοι Φορείς της πρέπει να τοποθετηθούν δημόσια γιατί οι εξελίξεις τρέχουν και πρέπει να βρεθούν λύσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα με διαφανείς διαδικασίες και ξεκάθαρες θέσεις απ΄όλους.
[2] «Νοσταλγώντας την παλιά Λάρισα – Οδός Βενιζέλου από το Τσούγκαρι μέχρι το Γενί Τζαμί», του Θωμά Κυριάκου, δημοσιεύθηκε στη Larissapress στις 26 Απριλίου 2020
Στόχος του έργου, σύμφωνα με την προκύρηξη του είναι, η πλήρης αποκάλυψη, η αισθητική ενοποίηση και η ανάδειξη του μνημείου του Αρχαίου Θεάτρου, ώστε να συνδεθεί αρμονικά με το σύγχρονο αστικό κέντρο της Λάρισας Σε 1η φάση κατεδαφίστηκαν 6 κτίρια του τετραγώνου 867Γ, ανοίγοντας την ορατότητα προς το μνημείο.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου